CBAM cho doanh nghiệp xuất khẩu thép và nhôm Việt Nam

Từ ngày 1/1/2026, doanh nghiệp EU nhập khẩu sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydro hoặc điện phải trả tiền cho lượng carbon phát thải khi sản xuất các hàng hóa đó. Đây là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Cơ chế này đặt hàng nhập khẩu ngang hàng với các nhà sản xuất EU, vốn đã phải trả cho phát thải theo Hệ thống trao đổi phát thải của EU (EU ETS).

Ai phải trả

Nghĩa vụ pháp lý thuộc về nhà nhập khẩu EU, thông qua người khai báo CBAM được ủy quyền. Bạn, với tư cách nhà xuất khẩu, không có nghĩa vụ theo luật EU. Nhưng trên thực tế chi phí sẽ quay về bạn: người mua so sánh nhà cung cấp theo giá cộng CBAM, rồi yêu cầu giảm giá hoặc yêu cầu dữ liệu phát thải để giảm hóa đơn. Nhà nhập khẩu dưới 50 tấn hàng CBAM mỗi năm được miễn, nên áp lực chủ yếu đến từ người mua lớn.

Với thép và nhôm, cái gì được tính

Với sản phẩm sắt thép và nhôm, chỉ tính phát thải trực tiếp: nhiên liệu đốt trong lò và quy trình, cộng phát thải nội hàm của thép hoặc nhôm bạn mua vào để gia công tiếp (tiền chất). Điện không được tính cho các mặt hàng này. Với doanh nghiệp sản xuất ốc vít, rèn hoặc kéo dây, tiền chất như thép dây cuộn, phôi thép thường chiếm phần lớn tổng phát thải.

Nếu bạn không gửi gì

Khi không có dữ liệu đã thẩm định, nhà nhập khẩu phải dùng giá trị mặc định của EU cho sản phẩm và quốc gia của bạn, cộng phụ phí 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028. Giá trị mặc định được cố ý đặt cao. Với thép dây cuộn Việt Nam (CN 7213 10 00), giá trị mặc định là 2,35 t CO2e mỗi tấn, hay 2,585 khi cộng phụ phí năm 2026.

Sau khi trừ hạn ngạch miễn phí, con số này tương đương 1,255 chứng chỉ mỗi tấn. Với giá €75 mỗi tấn CO2, gần với giá các quý năm 2026, người mua trả khoảng 94 € mỗi tấn năm 2026 và tăng dần sau đó. Xem ví dụ này trong công cụ tính.

Giá carbon đã trả trong nước

Nếu nhà máy của bạn thực sự đã trả giá carbon ở trong nước cho lượng phát thải này, người khai báo của nhà nhập khẩu EU có thể xin giảm số chứng chỉ phải nộp lại (Điều 9 của Quy định CBAM). Quy tắc chi tiết vẫn chưa được thông qua, vì vậy hãy lưu giữ chứng từ của mọi khoản đã nộp và xác nhận với người mua.

Bạn có thể làm gì

• Nắm rõ con số. Dùng công cụ tính chi phí cho một sản phẩm hoặc công cụ nhiều sản phẩm cho cả danh mục, để đàm phán giá bằng dữ liệu.
• Tính phát thải thực tế theo phương pháp của EU: nhiên liệu, phát thải quy trình và tiền chất, trên mỗi tấn từng sản phẩm.
• Thẩm định bởi đơn vị được EU công nhận. Chỉ con số thực tế đã thẩm định mới thay thế được giá trị mặc định.
• Yêu cầu nhà cung cấp thép dây cuộn, phôi hoặc nhôm gửi con số đã thẩm định. Nếu không, tiền chất sẽ bị tính theo giá trị mặc định, thường lớn hơn mọi thứ trong nhà máy của bạn.

Đọc tiếp: giá trị mặc định hay phát thải thực tế và người mua EU sẽ yêu cầu gì.